Zgryz otwarty u dzieci – jak oddychanie, połykanie i pozycja języka wpływają na rozwój twarzy oraz wady zgryzu?

Wielu rodziców zauważa u swojego dziecka krzywe zęby, cofniętą żuchwę, częste oddychanie przez usta albo problemy z wymową, ale nie zawsze zdaje sobie sprawę, że wszystkie te objawy mogą być ze sobą powiązane.
Tymczasem rozwój twarzy, zgryzu, sposobu oddychania i pracy języka tworzy jeden wspólny układ, który wzajemnie na siebie oddziałuje już od pierwszych lat życia dziecka.

Jedną z najczęstszych wad występujących u dzieci jest zgryz otwarty. Choć wielu osobom kojarzy się wyłącznie z problemem ortodontycznym, w rzeczywistości bardzo często ma on również podłoże neurologopedyczne i funkcjonalne.
 

To właśnie dlatego coraz częściej podkreśla się, że skuteczne leczenie wad zgryzu nie powinno ograniczać się wyłącznie do prostowania zębów, ale obejmować również:

• sposób oddychania,
• pozycję spoczynkową języka,
• sposób połykania,
• napięcie mięśniowe,
• pracę mięśni twarzy i jamy ustnej.
  
   

Czym jest zgryz otwarty?

Zgryz otwarty to wada polegająca na braku kontaktu pomiędzy górnymi i dolnymi zębami — najczęściej w przednim odcinku jamy ustnej. Mówiąc prościej: mimo zamknięcia szczęki pomiędzy zębami pozostaje widoczna przerwa, nazywana szparą niedogryzową.

U dzieci wada ta może rozwijać się stopniowo przez wiele lat i początkowo bywa bagatelizowana. Tymczasem nieleczony zgryz otwarty wpływa nie tylko na wygląd uzębienia, ale również na:

• sposób oddychania,
• gryzienie i żucie pokarmów,
• połykanie,
• rozwój mowy,
• napięcie mięśni twarzy,
• rozwój całej twarzoczaszki.
  
   

Dlaczego powstaje zgryz otwarty?

Przyczyn może być wiele, ale bardzo często są one związane z utrwalonymi nieprawidłowymi nawykami oraz zaburzoną funkcją mięśni jamy ustnej.

Najczęstsze przyczyny to:

• długotrwałe ssanie smoczka,
• ssanie kciuka,
• obgryzanie przedmiotów,
• nieprawidłowa pozycja języka,
• infantylny typ połykania,
• oddychanie przez usta,
• obniżone napięcie mięśniowe,
• przewlekłe problemy z drożnością nosa,
• alergie,
• przerośnięty trzeci migdałek lub migdałki podniebienne.

W praktyce bardzo często kilka z tych czynników występuje jednocześnie.

 

Oddychanie przez usta zmienia rozwój twarzy dziecka

To temat, który w ostatnich latach budzi ogromne zainteresowanie specjalistów zajmujących się rozwojem dzieci. Prawidłowe oddychanie przez nos ma ogromny wpływ na rozwój szczęki, żuchwy i całego układu mięśniowego twarzy.

Kiedy dziecko stale oddycha przez usta:

• język nie znajduje się we właściwej pozycji,
• mięśnie twarzy pracują nieprawidłowo,
• szczęka rozwija się w niekorzystny sposób,
• żuchwa może cofać się względem szczęki,
• zwiększa się ryzyko stłoczenia zębów i wad zgryzu.

Dodatkowo dzieci oddychające przez usta często:

• gorzej śpią,
• chrapią,
• mają problemy z koncentracją,
• częściej budzą się w nocy,
• wyglądają na zmęczone,
• mają stale otwarte usta.

To właśnie dlatego neurologopeda podczas terapii bardzo często zwraca uwagę nie tylko na mowę, ale również na sposób oddychania i funkcjonowanie całego obszaru ustno-twarzowego.

 

Nieprawidłowe połykanie a wada zgryzu

W prawidłowym połykaniu język powinien opierać się o podniebienie, a mięśnie twarzy pracować w sposób harmonijny. U wielu dzieci utrzymuje się jednak tzw. infantylny typ połykania, charakterystyczny dla okresu niemowlęcego.

W takiej sytuacji język podczas połykania napiera na zęby zamiast na podniebienie. Problem polega na tym, że człowiek połyka nawet kilka tysięcy razy dziennie. Jeśli za każdym razem język wywiera nieprawidłowy nacisk, z czasem zaczyna wpływać na ustawienie zębów i rozwój zgryzu.

To właśnie dlatego:

• wada zgryzu może być skutkiem nieprawidłowego połykania, ale również:
• nieprawidłowy zgryz może utrudniać prawidłowe połykanie.

Bardzo często powstaje więc mechanizm wzajemnego pogłębiania problemu.

 

Dlaczego szybka reakcja jest tak ważna?

Im młodsze dziecko, tym większa szansa na zatrzymanie nieprawidłowego rozwoju i uniknięcie poważniejszych konsekwencji w przyszłości.

U małych dzieci ogromne znaczenie ma:

• eliminacja nieprawidłowych nawyków,
• nauka prawidłowego oddychania,
• praca nad pozycją języka,
• terapia miofunkcjonalna,
• poprawa napięcia mięśniowego,
• wspieranie prawidłowego rozwoju twarzy i jamy ustnej.

W wielu przypadkach odpowiednio wcześnie wdrożona terapia pozwala ograniczyć rozwój wady lub znacząco zmniejszyć jej nasilenie.

U starszych dzieci, młodzieży i dorosłych często konieczne staje się również leczenie ortodontyczne. Coraz częściej podkreśla się jednak, że sam aparat ortodontyczny bez pracy nad funkcją mięśni i oddychaniem nie zawsze rozwiązuje przyczynę problemu.

 

Jakie mogą być skutki nieleczonego zgryzu otwartego?

Nieleczona wada może prowadzić do wielu trudności:

• problemów z wymową,
• trudności z odgryzaniem pokarmów,
• zaburzeń połykania,
• pogłębiania wad ortodontycznych,
• nieprawidłowego napięcia mięśni twarzy,
• problemów estetycznych,
• zaburzeń oddychania,
• pogorszenia jakości snu.

U części dzieci wpływa również na pewność siebie oraz funkcjonowanie społeczne.

 

Neurologopeda i ortodonta — dlaczego współpraca specjalistów jest tak ważna?

Współczesne podejście do leczenia wad zgryzu coraz częściej opiera się na współpracy różnych specjalistów:

• neurologopedy,
• ortodonty,
• laryngologa,
• fizjoterapeuty,
• czasem również alergologa.

To bardzo ważne, ponieważ samo ustawienie zębów nie zawsze rozwiązuje problem, jeśli nadal utrzymuje się:

• oddychanie przez usta,
• nieprawidłowa pozycja języka,
• zaburzone połykanie,
• osłabiona praca mięśni.

Dlatego terapia neurologopedyczna i miofunkcjonalna staje się dziś niezwykle ważnym elementem wspierającym prawidłowy rozwój dziecka.

 

Kiedy warto zgłosić się do specjalisty?

Warto skonsultować dziecko, jeśli:

• często oddycha przez usta,
• ma stale otwarte usta,
• chrapie,
• źle śpi,
• ma cofniętą żuchwę,
• występują wady wymowy,
• język wsuwa się między zęby,
• dziecko długo korzystało ze smoczka,
• widoczne są problemy ze zgryzem lub ustawieniem zębów.

Im wcześniej zostanie zauważony problem, tym większa szansa na skuteczną terapię i prawidłowy rozwój twarzy oraz jamy ustnej dziecka.