Neurologopeda dla dorosłych – kiedy warto zgłosić się po pomoc? Afazja, dyzartria, porażenie mięśni twarzy i problemy z głosem

Neurologopeda najczęściej kojarzy się z terapią dzieci, które późno zaczynają mówić, mają trudności z wymową albo potrzebują wsparcia w rozwoju komunikacji. Tymczasem z pomocy neurologopedy korzystają również osoby dorosłe – zarówno po udarach, urazach i innych problemach neurologicznych, jak i wtedy, gdy chcą poprawić dykcję, sposób oddychania oraz posługiwanie się głosem.
 

Trudności z mówieniem mogą pojawić się nagle albo rozwijać się stopniowo. Czasami osoba dorosła dokładnie wie, co chce powiedzieć, ale nie potrafi znaleźć właściwego słowa. Innym razem jej wypowiedzi są ciche, wolne lub niewyraźne, mimo że bez problemu rozumie rozmowę. Problem może dotyczyć również mimiki twarzy, domykania ust, odpowiedniego kierowania oddechem podczas mówienia albo szybkiego męczenia się głosu.
 

Każda z tych sytuacji może mieć inne podłoże i wymagać innego sposobu postępowania. Dlatego terapia osoby dorosłej powinna być poprzedzona dokładnym rozpoznaniem jej potrzeb, możliwości i codziennych trudności.

Neurologopeda pomaga nie tylko dzieciom

Komunikacja jest jedną z najważniejszych części codziennego życia. Pozwala wyrażać potrzeby, podejmować decyzje, utrzymywać relacje, pracować i zachować możliwie dużą samodzielność.

Kiedy mówienie staje się trudne, człowiek może zacząć unikać rozmów, spotkań rodzinnych, kontaktów telefonicznych albo załatwiania spraw poza domem. Niekiedy pojawia się frustracja, wstyd lub poczucie, że otoczenie nie rozumie prawdziwych możliwości pacjenta.

Pomoc neurologopedyczna dla dorosłych może obejmować między innymi terapię:

• afazji,
• dyzartrii,
• trudności związanych z porażeniem mięśni twarzy,
• problemów z dykcją,
• nieprawidłowego sposobu oddychania podczas mówienia,
• nieefektywnego posługiwania się głosem.
   

Taki właśnie zakres wsparcia dla osób dorosłych znajduje się w ofercie Gabinetu Neurologopedyczno-Pedagogicznego Anny Chodakowskiej we Florentynowie niedaleko Łodzi i Konstantynowa Łódzkiego.

Nie każda osoba zgłaszająca się do neurologopedy musi mieć rozpoznaną chorobę neurologiczną. Część pacjentów potrzebuje rehabilitacji po przebytym zdarzeniu medycznym, inni chcą poprawić jakość i wyrazistość swojej mowy, a jeszcze inni pracują głosem i odczuwają jego przeciążenie.
 

Ważne: nagłych zaburzeń mowy nie wolno ignorować

Jeżeli trudności z mówieniem pojawiają się nagle, nie należy czekać na konsultację neurologopedyczną.

Opadnięcie jednej strony twarzy, osłabienie ręki, nagła niewyraźna lub niezrozumiała mowa, trudność w wypowiedzeniu słów albo problem ze zrozumieniem rozmówcy mogą być objawami udaru. W takiej sytuacji trzeba natychmiast wezwać pomoc medyczną pod numerem 112.
 

Nawet jeśli objawy po pewnym czasie ustąpią, nadal wymagają pilnej oceny lekarskiej. Nagłe zaburzenia mowy są najpierw problemem medycznym. Neurologopeda może dołączyć do procesu rehabilitacji po przeprowadzeniu niezbędnej diagnostyki i ustabilizowaniu stanu pacjenta.
 

Afazja – kiedy słowa stają się trudno dostępne

Afazja jest nabytym zaburzeniem językowym powstającym na skutek uszkodzenia mózgu. Najczęściej kojarzy się z udarem, ale może wystąpić również po urazie czaszkowo-mózgowym, operacji, chorobie neurologicznej lub innym uszkodzeniu obszarów odpowiedzialnych za posługiwanie się językiem.
 

W zależności od miejsca i rozległości zmian afazja może wpływać na:

• wypowiadanie słów i budowanie zdań,
• znajdowanie nazw przedmiotów, osób i czynności,
• rozumienie wypowiedzi innych ludzi,
• czytanie,
• pisanie,
• powtarzanie usłyszanych słów,
• prowadzenie dłuższej rozmowy.
   

Jedna osoba będzie mówiła niewiele i z dużym wysiłkiem, ale stosunkowo dobrze rozumiała rozmówcę. Inna może mówić płynnie, jednak jej wypowiedzi będą zawierały niewłaściwe słowa lub będą trudne do zrozumienia. Możliwe jest również połączenie wielu różnych trudności.

Afazja nie jest wadą wymowy. Nie oznacza również, że osoba nagle przestała myśleć, straciła inteligencję albo nie ma nic do powiedzenia. Problem dotyczy dostępu do języka i możliwości posługiwania się nim. Człowiek może rozumieć swoją sytuację, odczuwać emocje i mieć własne zdanie, ale nie potrafić przekazać tego w taki sposób jak wcześniej.
 

Jak może wyglądać afazja w codziennym życiu?

Osoba z afazją może:

• długo szukać prostego słowa,
• nazywać przedmiot innym słowem,
• odpowiadać niezgodnie z pytaniem,
• mieć trudność z rozumieniem złożonych poleceń,
• nie móc przeczytać wiadomości pomimo prawidłowego widzenia,
• pisać inne litery lub słowa niż zamierzała,
• używać jednego słowa w wielu różnych sytuacjach,
• rezygnować z wypowiedzi z powodu narastającej frustracji.

Objawy mogą być bardzo zróżnicowane. Dlatego terapia nie powinna opierać się na przypadkowym zestawie ćwiczeń znalezionych w internecie. Najpierw trzeba ustalić, które elementy komunikacji zostały zaburzone, a które są nadal dobrze zachowane i mogą stać się podstawą dalszej pracy.
 

Dyzartria – człowiek wie, co chce powiedzieć, ale jego mowa jest niewyraźna

Dyzartria jest zaburzeniem mowy związanym z nieprawidłową pracą mięśni uczestniczących w jej tworzeniu. Może pojawić się między innymi po udarze, urazie mózgu lub w przebiegu różnych chorób neurologicznych.
 

W przeciwieństwie do afazji główny problem nie dotyczy samego języka. Osoba z dyzartrią zazwyczaj wie, co chce powiedzieć, rozumie znaczenie słów i potrafi zbudować wypowiedź, jednak wykonanie odpowiednich ruchów potrzebnych do wyraźnego mówienia jest utrudnione.

Dyzartria może wiązać się z osłabieniem, spowolnieniem albo niewystarczającą koordynacją mięśni odpowiadających za artykulację, głos i oddychanie.
 

Mowa osoby z dyzartrią może być:

• niewyraźna,
• wolniejsza lub nadmiernie przyspieszona,
• cicha,
• monotonna,
• nosowa,
• przerywana,
• wypowiadana z widocznym wysiłkiem,
• trudniejsza do zrozumienia w dłuższych zdaniach,
• mniej wyraźna pod koniec dnia lub w czasie zmęczenia.
   

Otoczenie może niesprawiedliwie uznać taką osobę za mniej świadomą, zmęczoną, znajdującą się pod wpływem alkoholu albo niezainteresowaną rozmową. Tymczasem pacjent może doskonale rozumieć sytuację i zachowywać pełną zdolność logicznego myślenia.
 

Nad czym można pracować w terapii dyzartrii?

Zakres terapii zależy od rodzaju i nasilenia trudności. Praca może obejmować między innymi:

• zwiększanie wyrazistości artykulacji,
• świadome zwalnianie tempa mowy,
• prawidłowe rozpoczynanie wypowiedzi,
• koordynację oddechu z mówieniem,
• efektywniejsze wykorzystywanie głosu,
• ćwiczenie krótkich wypowiedzi potrzebnych w codziennych sytuacjach,
• wypracowanie sposobów ułatwiających komunikację z rodziną i innymi osobami.
   

Celem nie zawsze jest osiągnięcie idealnego brzmienia głosu. Dla jednego pacjenta najważniejsze będzie prowadzenie swobodniejszej rozmowy z rodziną, dla drugiego samodzielne załatwienie sprawy przez telefon, a dla jeszcze innego możliwość jasnego zakomunikowania podstawowych potrzeb.
 

Porażenie mięśni twarzy a mowa i komunikacja

Porażenie lub osłabienie mięśni twarzy może wpływać nie tylko na wygląd i mimikę. Może także utrudniać prawidłowe układanie ust, wymawianie niektórych głosek, utrzymanie odpowiedniego napięcia warg oraz swobodne wyrażanie emocji za pomocą twarzy.

Pacjent może zauważyć:

• opadanie jednego kącika ust,
• trudność z pełnym domknięciem warg,
• asymetrię podczas uśmiechania się,
• mniejszą precyzję ruchów twarzy,
• trudności z wymawianiem głosek wymagających pracy warg,
• uciekanie powietrza podczas mówienia,
• mniejszą czytelność mimiki.
   

Porażenie mięśni twarzy może mieć różne przyczyny, dlatego zawsze wymaga odpowiedniej diagnostyki medycznej. Terapia neurologopedyczna nie zastępuje konsultacji z lekarzem, ale może stanowić element dalszego postępowania i wspierać pacjenta w odzyskiwaniu możliwie sprawnego sposobu mówienia oraz wykorzystywania mimiki.
 

Ćwiczenia muszą być dobierane indywidualnie. Samodzielne, intensywne wykonywanie przypadkowych ruchów przed lustrem nie zawsze jest właściwe. Znaczenie ma nie tylko liczba powtórzeń, lecz także ich jakość, symetria, zakres ruchu i sposób angażowania poszczególnych części twarzy.
 

Emisja głosu i dykcja – pomoc nie tylko po chorobie

Do neurologopedy zgłaszają się również osoby, które nie przeszły udaru ani urazu neurologicznego, ale nie są zadowolone ze sposobu, w jaki mówią.

Dotyczy to szczególnie osób, które na co dzień intensywnie wykorzystują głos, między innymi:

• nauczycieli,
• wykładowców,
• sprzedawców,
• pracowników infolinii,
• trenerów i szkoleniowców,
• menedżerów,
• duchownych,
• osób prowadzących spotkania i prezentacje,
• twórców nagrywających materiały do internetu,
• osób przygotowujących się do wystąpień publicznych.
   

Niepokój może wywoływać szybkie męczenie się głosu, mówienie na resztkach powietrza, trudność z wypowiadaniem dłuższych zdań, zbyt ciche brzmienie albo niewyraźna dykcja.

Zajęcia z emisji głosu w gabinecie obejmują ćwiczenia dykcyjne, oddechowe oraz kształtujące umiejętność prawidłowego posługiwania się głosem.
 

Czym właściwie jest prawidłowa emisja głosu?

Prawidłowa emisja nie oznacza sztucznego, przesadnie teatralnego sposobu mówienia. Chodzi o takie wykorzystywanie oddechu, głosu i narządów artykulacyjnych, aby wypowiedź była słyszalna, zrozumiała i możliwie swobodna.
 

Podczas pracy można zwrócić uwagę na:

• sposób nabierania i wykorzystywania powietrza,
• napięcia pojawiające się podczas mówienia,
• tempo wypowiedzi,
• precyzję wymawiania poszczególnych głosek,
• wyrazistość końcówek wyrazów,
• natężenie i stabilność głosu,
• intonację,
• przygotowanie do dłuższego wystąpienia.

Dobra dykcja nie polega na przesadnym wymawianiu każdej głoski. Jej celem jest to, aby odbiorca nie musiał domyślać się wypowiadanych słów, a mówca nie odczuwał nadmiernego wysiłku.
 

Kiedy osoba dorosła powinna rozważyć konsultację?

Warto skonsultować się z neurologopedą, gdy osoba dorosła:

• ma trudności z mówieniem po udarze, urazie lub zabiegu,
• wie, co chce powiedzieć, ale nie może znaleźć słów,
• myli nazwy przedmiotów albo osób,
• ma problem z rozumieniem dłuższych wypowiedzi,
• zaczęła mówić mniej wyraźnie niż wcześniej,
• mówi bardzo cicho, wolno lub z dużym wysiłkiem,
• jest często proszona o powtarzanie wypowiedzi,
• ma trudność z koordynowaniem oddechu i mówienia,
• zauważa asymetrię lub osłabienie mięśni twarzy,
• chce poprawić dykcję,
• intensywnie pracuje głosem i szybko odczuwa jego zmęczenie,
• przygotowuje się do częstych wystąpień lub pracy wymagającej swobodnego mówienia.

Nie trzeba samodzielnie rozpoznawać, czy problemem jest afazja, dyzartria, zaburzenie głosu czy trudność artykulacyjna. Właśnie temu służy konsultacja i diagnoza.
 

Jak wygląda pierwsza konsultacja neurologopedyczna osoby dorosłej?

Pierwsze spotkanie zaczyna się zazwyczaj od rozmowy dotyczącej zgłaszanych trudności. Ważne jest ustalenie, kiedy pojawił się problem, czy jego początek był nagły, jak zmieniał się w czasie oraz w jakich sytuacjach jest najbardziej widoczny.

Neurologopeda może ocenić między innymi:

• sposób prowadzenia spontanicznej rozmowy,
• rozumienie pytań i poleceń,
• nazywanie przedmiotów i czynności,
• budowanie zdań,
• powtarzanie słów i wypowiedzi,
• czytanie i pisanie,
• wyrazistość artykulacji,
• tempo i płynność mowy,
• sposób oddychania,
• jakość oraz natężenie głosu,
• sprawność i symetrię narządów uczestniczących w mówieniu.
   

Nie każdy pacjent będzie wykonywał wszystkie te zadania. Zakres badania dostosowuje się do jego sytuacji, stanu zdrowia i możliwości.

Na wizytę warto przynieść posiadaną dokumentację medyczną, szczególnie wypis ze szpitala, wyniki badań oraz informacje o przebytym udarze, urazie, zabiegu lub rozpoznanej chorobie neurologicznej. Pomocna może być także obecność bliskiej osoby, zwłaszcza gdy pacjentowi trudno samodzielnie opowiedzieć o początku i przebiegu problemu.
 

Po zakończeniu diagnozy możliwe jest opracowanie indywidualnego planu terapii dostosowanego do potrzeb oraz możliwości pacjenta. Gabinet Anny Chodakowskiej deklaruje indywidualne podejście do diagnozy i terapii osób dorosłych.
 

Jak może wyglądać terapia osoby dorosłej?

Terapia nie powinna polegać wyłącznie na wielokrotnym powtarzaniu przypadkowych sylab lub wykonywaniu tych samych ćwiczeń przed lustrem. Jej przebieg zależy od rodzaju problemu, stanu pacjenta i celów, które są dla niego najważniejsze.

W przypadku afazji praca może dotyczyć rozumienia wypowiedzi, przywoływania słów, budowania zdań, czytania, pisania oraz wykorzystywania alternatywnych sposobów komunikowania się.
 

W dyzartrii większe znaczenie mogą mieć wyrazistość artykulacji, tempo mowy, oddychanie, głos i koordynacja poszczególnych elementów wypowiedzi.

Przy osłabieniu mięśni twarzy ćwiczenia mogą być ukierunkowane na świadome i precyzyjne wykonywanie potrzebnych ruchów.

Podczas zajęć z emisji głosu i dykcji praca może koncentrować się na swobodnym oddychaniu, wyrazistym mówieniu, ograniczaniu niepotrzebnych napięć i lepszym przygotowaniu do sytuacji zawodowych.
 

Najważniejsze jest to, aby cele terapii miały znaczenie w prawdziwym życiu pacjenta. Mogą nimi być na przykład:

• samodzielne wypowiedzenie swoich potrzeb,
• rozmowa z bliskimi,
• odpowiedzenie na pytanie lekarza,
• wykonanie telefonu,
• zamówienie produktu lub usługi,
• przeczytanie krótkiej wiadomości,
• powrót do pracy,
• przeprowadzenie prezentacji,
• mówienie bez szybkiego zmęczenia.

Indywidualna terapia oraz włączenie rodziny i opiekunów w proces rehabilitacji należą do ważnych elementów postępowania w przypadku nabytych zaburzeń komunikacji.
 

Rola rodziny w terapii dorosłego pacjenta

Bliscy bardzo często chcą pomóc, ale nie zawsze wiedzą, jak rozmawiać z osobą, która ma trudności z komunikacją. Zdarza się, że zaczynają kończyć za nią wszystkie zdania, odpowiadają w jej imieniu albo wielokrotnie powtarzają to samo coraz głośniej.
 

Tymczasem pomocne może być:

• ograniczenie hałasu i wyłączenie telewizora podczas rozmowy,
• wypowiadanie krótszych, spokojnych zdań,
• danie pacjentowi odpowiednio dużo czasu na odpowiedź,
• zadawanie prostych pytań,
• wykorzystywanie gestów, pisma, rysunków lub zdjęć,
• upewnianie się, czy wypowiedź została dobrze zrozumiana,
• zwracanie się bezpośrednio do pacjenta, a nie wyłącznie do jego opiekuna,
• niewyłączanie go z rodzinnych rozmów.
   

Nie należy traktować dorosłej osoby jak dziecka tylko dlatego, że ma trudność z wypowiadaniem słów. Wolniejsze lub mniej wyraźne mówienie nie oznacza braku własnych opinii, potrzeb i emocji.
 

Czy na terapię może być za późno?

Wiek pacjenta sam w sobie nie powinien być powodem do rezygnacji z konsultacji. Możliwości terapii zależą od wielu czynników: rodzaju i rozległości trudności, przyczyny problemu, ogólnego stanu zdrowia, czasu od zdarzenia, regularności pracy oraz celów pacjenta.

Nie można obiecać pełnego odzyskania wcześniejszego sposobu mówienia. Można jednak ocenić aktualne możliwości i poszukać rozwiązań, które ułatwią codzienną komunikację.
 

Czasami postęp będzie oznaczał wypowiadanie większej liczby słów. W innym przypadku sukcesem może być skuteczniejsze korzystanie z gestów, obrazów, pisma albo komunikatora. Dla osoby pracującej głosem poprawą może być natomiast większa swoboda mówienia i mniejsze zmęczenie po całym dniu.
 

Neurologopeda dla dorosłych w okolicach Łodzi

Gabinet Neurologopedyczno-Pedagogiczny mgr Anny Chodakowskiej znajduje się przy ul. Florentynów 116, w pobliżu Łodzi, Konstantynowa Łódzkiego i Lutomierska.

Oferta dla osób dorosłych obejmuje pomoc w przypadku afazji, dyzartrii, porażenia mięśni twarzy oraz zajęcia z emisji głosu, ćwiczenia dykcyjne i trening prawidłowego oddychania.
 

Konsultacja może być pierwszym krokiem do ustalenia, z czego wynikają trudności i jaki rodzaj pracy będzie najlepiej odpowiadał potrzebom konkretnej osoby. Nie trzeba wcześniej znać specjalistycznej nazwy problemu ani samodzielnie wybierać rodzaju terapii.

Gabinet Neurologopedyczno-Pedagogicznymgr Anna Chodakowska
Florentynów 116, 95-083 Lutomiersk
tel. +48 795 001 006

Gabinet znajduje się niedaleko Łodzi oraz Konstantynowa Łódzkiego.
 

Najczęściej zadawane pytania

Czy neurologopeda przyjmuje osoby dorosłe?

Tak. Neurologopeda może pracować zarówno z dziećmi, jak i osobami dorosłymi. Zakres pomocy dla dorosłych może obejmować zaburzenia języka i mowy po uszkodzeniach neurologicznych, pracę nad sprawnością mięśni twarzy, dykcją, oddychaniem oraz emisją głosu.
 

Czy afazja oznacza utratę inteligencji?

Nie. Afazja wpływa przede wszystkim na możliwość posługiwania się językiem. Osoba może mieć trudność z mówieniem, rozumieniem, czytaniem lub pisaniem, ale nadal myśleć, odczuwać emocje i rozumieć swoją sytuację.
 

Czym afazja różni się od dyzartrii?

W afazji problem dotyczy tworzenia lub rozumienia języka. W dyzartrii osoba zwykle wie, co chce powiedzieć, ale z powodu trudności w pracy mięśni jej mowa jest cicha, wolna, niewyraźna albo mało precyzyjna. Oba zaburzenia mogą również występować jednocześnie.
 

Czy neurologopeda może pomóc po udarze?

Tak, terapia neurologopedyczna może stanowić część rehabilitacji po udarze, jeżeli wystąpiły zaburzenia mowy, języka lub komunikacji. Powinna być dostosowana do diagnozy, stanu zdrowia i aktualnych możliwości pacjenta.
 

Czy osoba bez choroby neurologicznej może korzystać z zajęć?

Tak. Osoby dorosłe mogą zgłosić się również w celu poprawy dykcji, sposobu oddychania podczas mówienia oraz prawidłowego posługiwania się głosem. Jest to szczególnie przydatne dla osób, które intensywnie wykorzystują głos w pracy.