„Siedzimy nad lekcjami dwie godziny, a dziecko nadal nic nie pamięta”. Kiedy trudności w nauce nie wynikają z lenistwa i jak pomaga terapia pedagogiczna?

Jest godzina 19:30. Na kuchennym stole leżą otwarte zeszyty, podręcznik i kartka z zadaniami. Dziecko po raz kolejny czyta ten sam fragment. Rodzic tłumaczy, pokazuje, powtarza. Wydaje się, że wszystko zostało zrozumiane.

– No dobrze, to powiedz mi teraz własnymi słowami, czego się nauczyliśmy.

Cisza.

– Nie wiem. Nie pamiętam.

Rodzic zaczyna tracić cierpliwość. Przecież jeszcze przed chwilą dziecko potrafiło odpowiedzieć! Może nie uważało? Może mu się nie chce? Może po prostu trzeba więcej ćwiczyć?

Tymczasem dziecko coraz mocniej zaciska usta, odwraca wzrok, a czasem zaczyna płakać.

Takie sytuacje zdarzają się w wielu domach. I choć na pierwszy rzut oka mogą wyglądać na brak zaangażowania, ich przyczyna bywa znacznie bardziej złożona.

Nie każde dziecko, które ma trudności w nauce, jest leniwe. Nie każde potrzebuje dodatkowej godziny nad książką. Czasami potrzebuje przede wszystkim zrozumienia, dlaczego nauka sprawia mu tak dużą trudność, oraz odpowiednio dobranego wsparcia.
 

Dlaczego dziecko uczy się długo, a efekty są niewielkie?

Nauka nie polega wyłącznie na zapamiętywaniu informacji. To złożony proces, który wymaga współpracy wielu umiejętności.

Kiedy dziecko czyta polecenie, próbuje zrozumieć jego treść, zapamiętać kolejne informacje i wykonać zadanie, musi jednocześnie korzystać z uwagi, pamięci, rozumienia języka i wcześniej zdobytej wiedzy.

Jeśli choć jeden z tych elementów sprawia mu trudność, nauka może wymagać znacznie większego wysiłku.

Wyobraźmy sobie dziecko, które czyta tekst bardzo wolno, ponieważ musi skupiać się na rozpoznawaniu niemal każdego słowa. Zanim dotrze do końca akapitu, może już nie pamiętać jego początku.

Czy oznacza to, że ma słabą pamięć?

Niekoniecznie.
 

Być może tak dużo energii poświęca na samo czytanie, że nie wystarcza mu zasobów uwagi na zrozumienie i zapamiętanie treści.

Podobnie może wyglądać sytuacja z pisaniem, rozwiązywaniem zadań matematycznych czy wykonywaniem wieloetapowych poleceń.

Dlatego zanim uznamy, że dziecko powinno po prostu bardziej się starać, warto przyjrzeć się temu, co właściwie sprawia mu trudność.
 

„Przecież wczoraj to umiał!”. Co dzieje się z pamięcią dziecka?

Rodzice często opisują podobną sytuację: wieczorem dziecko potrafi odpowiedzieć na wszystkie pytania, a następnego dnia w szkole nie pamięta niemal niczego.

Nie zawsze oznacza to, że informacje całkowicie zniknęły z pamięci.

Na zapamiętywanie i przypominanie sobie materiału wpływają między innymi koncentracja, sposób uczenia się, wcześniejsza wiedza, stres oraz jakość snu.

Ważną rolę odgrywa również pamięć robocza, czyli zdolność do krótkotrwałego przechowywania informacji i jednoczesnego operowania nimi.

Przykładowo nauczyciel mówi:

„Otwórzcie zeszyty, zapiszcie datę, przeczytajcie zadanie trzecie i podkreślcie najważniejsze informacje”.

Dla większości dzieci jest to zwyczajne polecenie. Jednak dziecko mające trudności z pamięcią roboczą może zapamiętać tylko jego początek albo zgubić kolejność czynności.
 

Podczas odrabiania lekcji może to wyglądać następująco:

• Dziecko zapomina, co miało zrobić, mimo że przed chwilą usłyszało instrukcję.

• Traci wątek podczas czytania dłuższego tekstu.

• Ma trudności z wykonaniem kilku czynności we właściwej kolejności.

• Potrzebuje wielokrotnego powtarzania poleceń.

• Rozumie pojedyncze informacje, ale trudno mu połączyć je w całość.

Takie zachowania nie przesądzają o występowaniu zaburzenia pamięci. Mogą mieć różne przyczyny i wymagają spojrzenia na całość funkcjonowania dziecka.

Co ważne, samo wielokrotne powtarzanie materiału nie zawsze rozwiązuje problem. Niekiedy trzeba zmienić sposób jego przedstawiania i uczenia się.
 

Siedem sygnałów, że trudności szkolne wymagają większej uwagi

Każde dziecko może mieć słabszy dzień, trudniejszy przedmiot czy okres mniejszej motywacji. Powodem do przyjrzenia się sytuacji są przede wszystkim trudności, które powtarzają się, utrzymują przez dłuższy czas i wpływają na codzienne funkcjonowanie.

1. Odrabianie lekcji trwa nieproporcjonalnie długo

Zadania, które powinny zająć kilkanaście lub kilkadziesiąt minut, przeciągają się na całe popołudnie. Dziecko wielokrotnie wraca do tych samych fragmentów i potrzebuje stałej pomocy dorosłego.

2. Dziecko czyta, ale nie rozumie przeczytanego tekstu

Potrafi odczytać słowa, jednak nie umie odpowiedzieć na proste pytania dotyczące treści. Może mieć trudności z płynnością czytania, rozumieniem języka lub utrzymaniem uwagi.

3. Myli litery, sylaby albo długo nie może opanować czytania

Pomija fragmenty wyrazów, przestawia litery, zgaduje słowa na podstawie ich początku lub unika samodzielnego czytania.

Takie objawy mogą wskazywać na potrzebę oceny umiejętności czytania, w tym ryzyka specyficznych trudności w uczeniu się.

4. Popełnia liczne błędy w pisaniu pomimo ćwiczeń

Dziecko zna omawianą zasadę ortograficzną, ale ma trudności z zastosowaniem jej podczas samodzielnego pisania. Błędy mogą utrzymywać się mimo kolejnych dyktand i powtórek.

5. Szybko się rozprasza i często nie kończy rozpoczętych zadań

Każdy drobiazg odciąga uwagę od nauki. Dziecko gubi miejsce w zeszycie, zaczyna kilka czynności jednocześnie lub wymaga ciągłego przypominania o zadaniu.

Nie oznacza to automatycznie ADHD. Przyczyny trudności z koncentracją mogą być bardzo różne.

6. Coraz częściej mówi: „Jestem głupi”, „Nie umiem”, „I tak dostanę jedynkę”

To szczególnie ważny sygnał.

Powtarzające się niepowodzenia mogą wpływać na samoocenę dziecka. Z czasem zaczyna ono wierzyć, że niezależnie od wysiłku nie osiągnie oczekiwanego rezultatu.

7. Unika szkoły, czytania albo odrabiania lekcji

Pojawiają się wymówki, złość, płacz, odkładanie obowiązków, a czasem również dolegliwości fizyczne przed szkołą.

Unikanie zadania może być reakcją na przewidywane niepowodzenie, a nie dowodem lenistwa.

Jeśli kilka z tych sytuacji regularnie występuje u Twojego dziecka, warto poszukać przyczyny, zamiast zwiększać liczbę ćwiczeń na własną rękę.
 

To nie zawsze ADHD ani dysleksja. Skąd mogą brać się trudności w nauce?

W internecie nietrudno znaleźć opisy ADHD, dysleksji czy zaburzeń przetwarzania słuchowego. Rodzice, chcąc pomóc dziecku, próbują czasem dopasować obserwowane zachowania do konkretnego rozpoznania.

Jednak podobne trudności mogą wynikać z różnych przyczyn.

Problemy szkolne mogą wiązać się między innymi z:

• trudnościami w opanowaniu techniki czytania i pisania;

• osłabioną koncentracją lub problemami z organizacją pracy;

• trudnościami w rozumieniu poleceń i tekstów;

• specyficznymi trudnościami w uczeniu się, takimi jak dysleksja;

• niewystarczająco utrwalonymi podstawowymi umiejętnościami szkolnymi;

• stresem, napięciem emocjonalnym lub lękiem przed oceną;

• niedoborem snu, przemęczeniem, problemami ze słuchem lub wzrokiem;

• innymi trudnościami rozwojowymi wymagającymi odpowiedniej diagnostyki.

Co więcej, kilka przyczyn może występować jednocześnie.
 

Dziecko mające trudności z czytaniem może z czasem zacząć unikać książek. Im rzadziej czyta, tym mniej ma okazji do doskonalenia tej umiejętności. Narastają zaległości, spada pewność siebie, a samo podejście do nauki staje się coraz bardziej negatywne.

Powstaje błędne koło, którego nie zawsze da się przerwać nakazem: „Musisz więcej ćwiczyć”.

Dlatego tak ważne jest ustalenie, czy problem dotyczy samej umiejętności szkolnej, procesów potrzebnych do jej opanowania, warunków nauki czy jeszcze innych czynników.
 

Czym właściwie jest terapia pedagogiczna?

Terapia pedagogiczna to forma specjalistycznego wsparcia dzieci, które doświadczają trudności w nabywaniu i rozwijaniu umiejętności potrzebnych do nauki.

Nie jest zwykłym odrabianiem lekcji z nauczycielem. Nie polega również wyłącznie na wielokrotnym wykonywaniu tych samych zadań.

Jej celem jest rozpoznanie obszarów wymagających wsparcia i dobranie ćwiczeń oraz sposobów pracy do indywidualnych możliwości dziecka.

W zależności od potrzeb terapia może koncentrować się między innymi na nauce czytania, doskonaleniu rozpoznawania liter i sylab, analizie i syntezie głoskowej, rozwijaniu umiejętności pisania oraz utrwalaniu zasad ortograficznych.

Przykładowo, jeśli dziecko ma trudność z łączeniem głosek w wyraz, nie zawsze najlepszym rozwiązaniem będzie polecenie przeczytania kolejnej strony książki.
 

Najpierw może potrzebować odpowiednio dobranych ćwiczeń rozwijających konkretne umiejętności, które są podstawą czytania.

Podobnie dziecko popełniające liczne błędy ortograficzne niekoniecznie odniesie korzyść z przepisywania tych samych wyrazów dziesiątki razy. Trzeba sprawdzić, z czego wynikają pomyłki i jak skuteczniej uczyć prawidłowej pisowni.

Dobrze dobrana terapia pedagogiczna nie polega na dokładaniu dziecku obowiązków. Polega na uczeniu go w sposób odpowiadający rzeczywistym trudnościom.
 

Jak wygląda praca z dzieckiem podczas terapii pedagogicznej?

Nie istnieje jeden identyczny program odpowiedni dla każdego dziecka.

Sześcioletnie dziecko, które dopiero poznaje litery, będzie potrzebowało innego wsparcia niż dziesięciolatek czytający wolno i z licznymi błędami.

Praca może obejmować kilka etapów.

Rozpoznanie trudności

Na początku ważna jest rozmowa z rodzicem i przyjrzenie się dotychczasowemu rozwojowi dziecka oraz jego funkcjonowaniu w przedszkolu lub szkole.

Znaczenie mogą mieć zeszyty, przykładowe prace pisemne, obserwacje nauczycieli i informacje o wcześniejszych formach pomocy.

W zależności od problemu potrzebna może być diagnoza pedagogiczna lub konsultacja z innym specjalistą.

Dobór odpowiednich ćwiczeń

Zadania powinny odpowiadać poziomowi umiejętności dziecka i stopniowo zwiększać wymagania.

Mogą to być ćwiczenia wspierające rozpoznawanie głosek, składanie sylab, czytanie wyrazów i zdań, rozumienie tekstu, pisownię czy stosowanie zasad ortograficznych.

Budowanie doświadczeń sukcesu

Dziecko, które wielokrotnie słyszało, że czyta za wolno albo robi zbyt dużo błędów, może podchodzić do kolejnych zadań z dużą niepewnością.

Dlatego istotne jest stawianie osiągalnych celów, zauważanie postępów i unikanie niepotrzebnego porównywania z innymi.

Współpraca z rodzicem

Ważnym elementem pracy jest przekazanie wskazówek dotyczących codziennego wspierania dziecka.

Czasami krótkie, regularne ćwiczenia dostosowane do aktualnego etapu nauki są bardziej pomocne niż długie sesje pełne napięcia.

Postępy wymagają czasu, a ich tempo zależy od rodzaju i nasilenia trudności oraz wielu indywidualnych czynników.
 

Dlaczego kolejne korepetycje nie zawsze rozwiązują problem?

Korepetycje są wartościową formą pomocy, gdy dziecko potrzebuje wyjaśnienia materiału, nadrobienia zaległości albo dodatkowego utrwalenia wiadomości.

Jednak jeśli trudność dotyczy podstawowej umiejętności czytania czy pisania, samo powtarzanie materiału szkolnego może okazać się niewystarczające.

Wyobraźmy sobie ucznia, który ma przeczytać rozdział z przyrody i odpowiedzieć na pytania.

Jeżeli czytanie jest dla niego bardzo wolne i męczące, dodatkowa godzina poświęcona na ten sam rozdział niekoniecznie rozwiąże przyczynę problemu.

Dziecko może potrzebować równoległego wsparcia w doskonaleniu techniki czytania.

Korepetycje pomagają uczyć się materiału. Terapia pedagogiczna może pomagać rozwijać umiejętności, dzięki którym przyswajanie tego materiału staje się bardziej dostępne.

Obie formy wsparcia mogą się uzupełniać. Najważniejsze, by odpowiadały na rzeczywiste potrzeby dziecka.
 

Co rodzic może zrobić już dziś? Sześć sposobów na spokojniejszą naukę

Zanim dziecko otrzyma profesjonalne wsparcie, warto wprowadzić kilka prostych zmian w codziennym odrabianiu lekcji.

1. Podziel zadanie na mniejsze części

Zamiast mówić: „Zrób całą stronę”, spróbuj: „Zacznijmy od pierwszych dwóch przykładów”.

Krótsze etapy ułatwiają rozpoczęcie pracy i pomagają dziecku dostrzegać postępy.

2. Sprawdź, czy dziecko rozumie polecenie

Poproś, aby własnymi słowami powiedziało, co ma zrobić.

Jeżeli nie potrafi, wyjaśnij polecenie prościej albo pokaż pierwszy przykład.

3. Nie zamieniaj nauki w wielogodzinny maraton

Kiedy dziecko jest wyraźnie zmęczone i przestaje skutecznie pracować, dalsze powtarzanie może zwiększać frustrację.

Warto zaplanować przerwy i dostosować czas nauki do wieku, potrzeb oraz możliwości dziecka.

4. Korzystaj z różnych sposobów przedstawiania informacji

Niektóre zadania można ułatwić za pomocą rysunku, schematu, kolorowego zaznaczenia czy przedmiotów, które dziecko może przesuwać i porządkować.

Nie chodzi o przypisywanie mu jednego „stylu uczenia się”, ale o dobranie sposobu wyjaśnienia do konkretnego zadania.

5. Doceniaj wysiłek i konkretne postępy

Zamiast ogólnego „Brawo”, powiedz:

„Dzisiaj samodzielnie przeczytałeś trzy zdania, których wczoraj jeszcze nie potrafiłeś przeczytać”.

Dzięki temu dziecko łatwiej zauważy, że jego praca przynosi rezultaty.

6. Nie odkładaj szukania pomocy, jeśli trudności się utrzymują

Jeśli mimo odpowiedniego wsparcia dziecko stale doświadcza niepowodzeń, warto porozmawiać z nauczycielem, pedagogiem szkolnym lub specjalistą.

Czekanie, aż „samo przejdzie”, może prowadzić do utrwalania zaległości i pogarszania samopoczucia dziecka.
 

Kiedy warto zgłosić się na diagnozę pedagogiczną?

Nie trzeba czekać, aż dziecko zacznie otrzymywać bardzo słabe oceny.

Warto rozważyć konsultację, jeśli trudności z nauką czytania lub pisania utrzymują się pomimo ćwiczeń, dziecko wyraźnie odstaje od oczekiwań odpowiednich dla swojego etapu edukacji albo wysiłek związany z nauką staje się źródłem codziennych konfliktów.

Szczególnie istotne są sytuacje, w których trudności zaczynają wpływać na samoocenę, relacje i chęć chodzenia do szkoły.

Diagnoza pozwala lepiej określić mocne strony dziecka i obszary wymagające pomocy. W zależności od sytuacji może też wskazać potrzebę dalszej oceny w poradni psychologiczno-pedagogicznej lub konsultacji z innym specjalistą.

Nie każde dziecko będzie potrzebowało długotrwałej terapii. Czasami wystarczą odpowiednie wskazówki i zmiana sposobu pracy. W innych przypadkach wskazane są regularne zajęcia oraz współpraca z placówką edukacyjną.
 

Terapia pedagogiczna w Łodzi i okolicach – wsparcie w gabinecie Anny Chodakowskiej

W Gabinecie Neurologopedyczno-Pedagogicznym mgr Anny Chodakowskiej w miejscowości Florentynów 116, niedaleko Łodzi i Konstantynowa Łódzkiego, dostępna jest również terapia pedagogiczna.

Oferta obejmuje między innymi pomoc dzieciom, które:

• mają trudności z opanowaniem umiejętności czytania;

• mylą litery, głoski lub sylaby;

• mają problemy z analizą i syntezą wyrazów oraz głosek;

• niechętnie sięgają po książki z powodu trudności w czytaniu;

• popełniają liczne błędy podczas pisania;

• mają trudności z opanowaniem zasad ortograficznych.
   

Indywidualne podejście pozwala dostosować sposób pracy do aktualnych umiejętności i potrzeb dziecka.

Jeśli nauka czytania lub pisania staje się codziennym źródłem stresu, warto sprawdzić, co stoi za trudnościami i jaka forma wsparcia będzie odpowiednia.

Gabinet Neurologopedyczno-Pedagogiczny mgr Anna Chodakowska

Florentynów 116, 95-083 Lutomiersk, koło Łodzi

Telefon: 795 001 006

Strona internetowa: www.chodakowska-neurologopeda-lodz.pl

Więcej informacji: Terapia pedagogiczna – zakres pomocy

Najczęściej zadawane pytania przez rodziców

Czy dziecko, które długo odrabia lekcje, ma problemy z pamięcią?

Niekoniecznie. Długie odrabianie lekcji może wynikać z trudności w czytaniu, rozumieniu poleceń, koncentracji, organizacji pracy, zmęczenia lub stresu. Sam czas poświęcony na naukę nie pozwala ustalić przyczyny.

Czy terapia pedagogiczna jest tylko dla dzieci z dysleksją?

Nie. Może wspierać również dzieci, które nie mają rozpoznanej dysleksji, ale doświadczają trudności w nauce czytania, pisania lub opanowywaniu zasad ortograficznych.

Czym terapia pedagogiczna różni się od korepetycji?

Korepetycje koncentrują się przede wszystkim na nauce i utrwalaniu materiału szkolnego. Terapia pedagogiczna skupia się na rozwijaniu określonych umiejętności, których trudności mogą utrudniać opanowywanie tego materiału.

Czy siedmiolatek może korzystać z terapii pedagogicznej?

Tak, jeśli występują odpowiednie wskazania. O potrzebie i zakresie wsparcia powinny decydować rzeczywiste trudności i poziom rozwoju dziecka, a nie sam wiek.

Czy problemy z koncentracją zawsze oznaczają ADHD?

Nie. Podobne objawy mogą występować przy przemęczeniu, problemach ze snem, stresie, trudnościach w uczeniu się oraz innych problemach rozwojowych lub zdrowotnych. Rozpoznanie ADHD wymaga odrębnej, odpowiedniej diagnostyki.

Po jakim czasie terapia pedagogiczna przynosi efekty?

Nie istnieje jeden termin odpowiedni dla wszystkich dzieci. Tempo postępów zależy między innymi od rodzaju trudności, ich nasilenia, regularności pracy i indywidualnych możliwości dziecka. Cele terapii powinny być ustalane i okresowo weryfikowane.
 

Na zakończenie: dziecko nie potrzebuje kolejnego „Postaraj się bardziej”

Wyobraźmy sobie ponownie ten sam kuchenny stół, otwarty zeszyt i rodzica, który po raz kolejny pyta: „Dlaczego nadal tego nie pamiętasz?”.

A teraz spróbujmy zmienić pytanie.

Zamiast: „Dlaczego się nie starasz?”, zapytajmy: „Co sprawia, że to zadanie jest dla Ciebie takie trudne?”.

Ta niewielka zmiana może być początkiem zupełnie innego podejścia do nauki.

Bo dziecko, które ma trudności szkolne, często naprawdę się stara. Niekiedy wkłada w naukę znacznie więcej wysiłku niż jego rówieśnicy, mimo że osiąga słabsze rezultaty.
 

Nie oznacza to, że brakuje mu możliwości.

Może po prostu potrzebować innego sposobu uczenia się, lepszego rozpoznania trudności i odpowiednio dobranej pomocy.

Zanim więc dołożymy dziecku kolejną godzinę nauki, spróbujmy dowiedzieć się, czego naprawdę potrzebuje.

Czasem właśnie od tego zaczyna się najważniejsza zmiana.